Giới thiệu dịch vụ xếp hạng tín nhiệm

Giới thiệu dịch vụ xếp hạng tín nhiệm

1. Xếp hạng tín nhiệm là gì

Trong cuốn sách “Credit Rating and the Impact on Capital Structure” xuất bản năm 2009 của Christian Kronwald, xếp hạng tín nhiệm được định nghĩa như sau: Xếp hạng tín nhiệm (XHTN) là việc đo lường rủi ro tín dụng của một nhà phát hành nợ (bao gồm cá nhân, tổ chức kinh doanh, công ty hoặc chính phủ) nhằm dự báo về khả năng trả nợ và rủi ro vỡ nợ của nhà phát hành.

Một cách dễ hiểu, XHTN là việc đo lường mức độ rủi ro chủ thể phá sản không thanh toán được các khoản nợ.

Các chủ thể phát hành nợ bao gồm: doanh nghiệp, công ty phục vụ mục đích đặc biệt (special purpose entities), chính phủ, chính quyền địa phương, tổ chức phi lợi nhuận, quốc gia có chủ quyền (sovereign nations).

Các công cụ nợ được xếp hạng tín nhiệm bao gồm: trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ tiền gửi (CDs), trái phiếu chính quyền địa phương, cổ phiếu ưu đãi, chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp (mortgage-backed securities), nghĩa vụ nợ được thế chấp (collateralized debt obligations).

Trên thế giới, việc XHTN được thực hiện bởi các cơ quan xếp hạng tín nhiệm (CRA – Credit Rating Agency) như Moody’s, S&P, Fitch… CRA là một công ty chuyên thực hiện dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, họ đánh giá khả năng nhà phát hành nợ có thể thanh toán nợ gốc và lãi đúng hạn và đo lường khả năng vỡ nợ. Một CRA có thể xếp hạng tín nhiệm của nhà phát hành công cụ nợ, hoặc riêng công cụ nợ hay còn gọi là xếp hạng từng đợt phát hành.

Bảng so sánh các bậc xếp hạng giữa Moody’s, S&P và Fitch

2. Lịch sử của xếp hạng tín nhiệm

Vào thế kỉ 19, quá trình nước Mỹ mở rộng lãnh thổ sang phía Tây đã khiến khoảng cách giữa các doanh nghiệp làm ăn kinh doanh với nhau ngày một gia tăng. Trước đây, khi doanh nghiệp ở gần nhau, họ biết rõ về khả năng tài chính của nhau nên dễ dàng gia hạn tín dụng cho đối tác. Tuy nhiên khi khoảng cách gia tăng, việc này trở nên khó khăn và họ bắt đầu e ngại khi gia hạn tín dụng vì lo lắng rủi ro đối tác của mình không trả được nợ. Nỗi lo đó đã tạo cơ sở đầu tiên cho sự ra đời của ngành công nghiệp xếp hạng tín nhiệm.

Mercantile – ông tổ của các tổ chức XHTN ngày nay, được thành lập sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 1837. Tổ chức này xếp hạng khả năng trả nợ của các thương nhân và sau đó xuất bản thành ấn phẩm. Sau đó, các tổ chức XHTN đầu tiên lần lượt được ra đời vào những năm 1900, khi việc xếp hạng dần được ứng dụng vào chứng khoán, đặc biệt là thị trường trái phiếu các doanh nghiệp đường sắt. Vào thời đó, sự bùng nổ trong việc xây dựng hệ thống đường sắt ở nước Mĩ đã dẫn tới sự phát triển của hình thức tài trợ vốn bằng trái phiếu. Năm 1909, nhà phân tích tài chính John Moody đã xuất bản cuốn “Cẩm nang chứng khoán đường sắt” đánh giá hệ số tín nhiệm trên 1,500 trái phiếu của 250 công ty đường sắt với kí hiệu từ AAA đến C. Công trình xếp hạng của ông đã trở thành tài liệu xếp hạng tín nhiệm đầu tiên được phát hành rộng rãi. Công ty của ông sau đó đã tiến hành thu phí thuê bao từ các nhà đầu tư. Năm 1913, ấn bản xếp hạng tín nhiệm bởi Moody có hai sự thay đổi quan trọng: thứ nhất là mở rộng tập trung tới các công ty công nghiệp và tiện ích (utilities), thứ hai là bắt đầu sử dụng hệ thống kí hiệu xếp hạng theo chữ cái mà tới nay, đã trở thành chuẩn mực quốc tế.

Bên ngoài trụ sở Moody’s 

3. Tại sao cần phải xếp hạng tín nhiệm

Cùng với sự tồn tại và phát triển của thị trường chứng khoán, việc xếp hạng tín nhiệm ngày càng đóng vai trò quan trọng.

Đối với nhà đầu tư, XHTN cung cấp cho họ những thông tin cần thiết về nhà phát hành để họ có cơ sở đánh giá rủi ro nhằm ra quyết định đầu tư.

Đối với ngân hàng, khi thẩm định hồ sơ cho vay, họ sẽ dựa vào điểm xếp hạng tín nhiệm để ra quyết định cấp tín dụng. Chất lượng XHTN sẽ ảnh hưởng đến hạn mức cho vay, lãi suất, hình thức bảo đảm của khoản vay. Chất lượng XHTN càng cao doanh nghiệp sẽ càng có lợi.

Đối với doanh nghiệp được xếp hạng, việc sử dụng XHTN giúp họ huy động vốn dễ dàng, thuận lợi hơn trên thị trường chứng khoán. Ngoài ra, thông tin XHTN còn giúp doanh nghiệp đưa ra so sánh với các doanh nghiệp cạnh tranh khác, nắm rõ tình trạng hoạt động kinh doanh, triển vọng phát triển trong tương lai, những rủi ro có thể gặp phải để có kế hoạch phát triển.

Ở cấp độ quốc gia, XHTN cũng đóng vai trò rất quan trọng khi chính phủ phát hành trái phiếu. Rất nhiều quốc gia sử dụng hình thức phát hành trái phiếu nhằm mục đích bù đắp thâm hụt ngân sách, tài trợ cho các công trình phúc lợi công cộng trung ương và địa phương hoặc làm công cụ điều chỉnh tiền tệ. Đối tượng mua trái phiếu chính phủ, các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước và trên thế giới rất quan tâm đến điểm XHTN được công bố bởi các CRA. Việc được XHTN tốt giúp chính phủ tiếp cận và thu hút nguồn vốn dễ dàng.

4.Cách thức xếp hạng

Về cơ bản, CRA tiến hành xếp hạng tín nhiệm dưới hai hình thức là tự xếp hạng và xếp hạng khi được yêu cầu.

Đối với hình thức tự xếp hạng, người dùng sẽ phải trả phí gọi là phí thuê bao (subscription fee) để có thể tiếp cận các báo cáo xếp hạng do CRA cung cấp. Với hình thức xếp hạng theo yêu cầu (issuer-pays), thường dành cho các nhà phát hành nợ, họ sẽ phải trả phí khi yêu cầu CRA xếp hạng cho những đợt phát hành công cụ nợ.

Về cách thức xếp hạng, với mỗi đối tượng khác nhau (doanh nghiệp, chính phủ…) sẽ có một bộ quy chuẩn xếp hạng khác nhau. Tuy nhiên, tất cả đều có điểm chung là sẽ xét đến các yếu tố về môi trường vĩ mô, yếu tố quản trị và hình hình tài chính của chủ thể phát hành nợ.

5. Thị trường xếp hạng tín nhiệm trên thế giới

Có thể nói thị trường XHTN trên thế giới khá giống với hình thái thị trường độc quyền nhóm. Bộ ba (big three) lớn nhất trên thị trường bao gồm: Standard & Poor’s (thị phần 40% – doanh thu 5.66 tỉ USD năm 2016), Moody’s (40% – doanh thu 3.6 tỉ USD năm 2016) và Fitch (15%).

Big three trên thị trường XHTN thế giới

Tầm ảnh hưởng của CRA lên thị trường tài chính là rất lớn. Một khi CRA hạ mức tín nhiệm của doanh nghiệp hay chính phủ, nó sẽ kích hoạt sự hoảng loạn lên thị trường chứng khoán và tăng áp lực với nhà phát hành nợ do chí phí vay nợ sẽ tăng. Có ý kiến cho rằng chính xếp hạng của những ông lớn đã góp phần tạo nên cuộc khủng hoảng toàn cầu năm 2007 – 2008. Năm 2011, việc Moody’s liên tiếp hạ tín nhiệm nợ của Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Ireland xuống dưới mức đầu tư đã khiến thị trường toàn cầu lao dốc.

Bên cạnh đó, hoạt động của CRA cũng gây tranh cãi xung quanh các vấn đề về chuẩn mực đạo đức như xung đột lợi ích dẫn đến những xếp hạng sai lầm. Ngân hàng Lehman Brothers một ngày trước khi phá sản vẫn nhận được mức xếp hạng cao A, AA, A+. Bản thân S&P và các tổ chức khác cũng đã xếp hai công ty Enron và Worldcom vào nhóm an toàn để đầu tư không lâu trước khi các công ty này phá sản.

6Thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam

Ở Việt Nam, lĩnh vực XHTN còn khá mới mẻ và chưa có tổ chức trong nước thực hiện xếp hạng tín nhiệm. Cho tới nay, các doanh nghiệp Việt Nam khi có nhu cầu thường phải sử dụng dịch vụ xếp hạng của Standard & Poors, Moody’s…

Ngày 26 tháng 09 năm 2014, Bộ Tài chính đã ban hành Nghị định 88/2014/NĐ-CP quy định về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm. Cùng đó, Thủ tướng cũng đã phê duyệt Quy hoạch phát triển dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Theo đó, đến năm 2030 dự kiến sẽ cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh cho tối đa 5 doanh nghiệp và tầm nhìn đến năm 2020, các đợt phát hành trái phiếu của doanh nghiệp đều phải được xếp hạng tín nhiệm.

Theo đó, mới đây vào ngày 21/07/2017, Bộ Tài chính đã cấp phép cho công ty Cổ phần Sài Gòn Phát Thịnh Rating là doanh nghiệp đầu tiên ở Việt Nam thực hiện dịch vụ XHTN.

Lý do thị trường XHTN ở Việt Nam còn rất mới chủ yếu do quy mô của thị trường trái phiếu. Theo ý kiến của các chuyên gia, quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực. Năm 2016, quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam là 12.52 tỉ USD (chiếm 36.9% GPD), vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực như Thái Lan (72.28% GDP), Singapore (82.46% GDP), Malaysia (95.31% GDP)… Do đó, thị trường trái phiếu nói chung và XHTN nói riêng vẫn là mảnh đất đầy hứa hẹn ở Việt Nam.

 7Dịch vụ xếp hạng tín nhiệm của HVA

Nhận thấy được tầm quan trọng, nhu cầu cũng như tiềm năng của dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, HVA đã xây dựng đội ngũ nghiên cứu, triển khai, hợp tác với các đối tác có uy tín trong khu vực và trên thế giới nhằm mục tiêu trở thành một trong những CRA đầu tiên của Việt Nam.

Chúng tôi tin rằng, với sức mạnh, sự nỗ lực không ngừng và tầm nhìn chiến lược dài hạn của mình, HVA trong tương lai sẽ trở thành một tổ chức xếp hạng tín nhiệm chuyên nghiệp hàng đầu tại Việt Nam.