Triển vọng mô hình crowdfunding tại Việt Nam

Triển vọng mô hình crowdfunding tại Việt Nam

  1. Crowdfunding là gì ? 

Crowdfunding là hình thức kêu gọi sự giúp đỡ của cộng đồng để giúp chủ một dự án huy động được vốn để hoàn thành dự án hay sản phẩm của họ khi có ý tưởng nhưng lại không có tiền để thực hiện.

Ví dụ đơn giản, giả sử bạn có một ý tưởng kinh doanh bán trà sữa online với tổng vốn đầu tư là 10 triệu đồng, bạn đã xây dựng một mô hình kinh doanh đầy tiềm năng, tuy nhiên, bạn lại không có vốn. Bằng cách sử dụng hình thức crowdfunding, bạn có thể huy động vốn từ 100 người. Với mức góp mỗi người 100 nghìn đồng, bạn đã có đủ số vốn 10 triệu cần thiết để bắt đầu dự án kinh doanh của mình.

Có 5 hình thức crowdfunding phổ biến:

  • Ủng hộ từ thiện (donation): nhằm mục đích tài trợ một cách thiện chí cho các dự án từ thiện của các tổ chức xã hội. Hình thức này không nhất thiết phải nhận được quà tri ân hay cổ phần.
  • Nhận quà tri ân (reward): đối với từng mức đóng góp, người đóng góp sẽ nhận được những phần quà tri ân tương ứng.
  • Góp cổ phần (equity): tương tự như việc mua cổ phần của một công ty, nhà đầu tư nhận được quyền sở hữu một phần công ty đó. Trong tương lai, họ sẽ được chia cổ tức nếu công ty có lợi nhuận.
  • Góp vốn cho vay (lending): khoản góp vốn nhận được sẽ dưới hình thức khoản cho vay, khoản vay có thể dưới dạng nợ thông thường hoặc nợ chuyển đổi (cho phép chuyển đổi sang vốn cổ phần tại một thời điểm trong tương lai).
  • Hình thức lai (hybrid): kết hợp của từ thiện, nhận quà tri ân và đóng góp cổ phần.
    2. Crowdfunding trên thế giới

    Theo số liệu thống kê Massolution Crowdfunding Industry 2015 Report, tính đến năm 2015, có hơn 400 trang web crowdfunding hoạt động trên thế giới với tổng số vốn toàn cầu đã gọi được khoảng 34 tỉ USD. Trong số đó, hình thức cho vay (lending) có quy mô lớn nhất (25 tỉ USD), theo sau là hình thức trao tặng, quyên góp (reward & donation) (5.5 tỉ USD) và hình thức góp vốn chủ sở hữu (2.5 tỉ USD).

    Về quy mô theo vùng lãnh thổ, Bắc Mĩ có quy mô lớn nhất (17.2 tỉ USD), theo sau là Châu Á (10.54 tỉ USD), Châu Âu (6.48 tỉ USD), còn lại là các khu vực khác.

    Trên thế giới có các cộng đồng crowdfunding lớn xuất hiện từ 2007 như Kickstarter, IndieGoGo, Gofundme hay CircleUp… Các nền tảng này đã gọi vốn thành công cho rất nhiều dự án, một trong số đó phải kể đến dự án “Flow hive: thiết kế tổ ong thông minh” giúp thu hoạch mật ong dễ dàng mà không cần phải dỡ tổ. Dự án này đã gọi được thành công 13 triệu USD, nhiều gấp 170 lần số vốn mục tiêu ban đầu là 700 nghìn USD.

    Flow hive – thiết kế tổ ong thông minh

    3. Lợi ích crowdfunding đem lại

    ♦ Đối với startup:

    Khác với các cách truyền thống để gọi vốn như: tự bỏ tiền túi, huy động người thân, bạn bè, vay ngân hàng, liên hệ và thuyết phục các quỹ đầu tư mạo hiểm, tham gia các cuộc thi (đăng kí đề tài, dự án, thuyết phục hội đồng khoa học)… thì việc huy động vốn bằng crowdfunding trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

    Thông qua việc giới thiệu dự án, tương tác với cộng đồng nhà đầu tư, startup có thể khảo sát thị trường cũng như độ khả thi của dự án miễn phí thông qua phản ứng, sự ủng hộ, nhận xét của nhà đầu tư.

    Ngoài ra, crowdfunding còn giúp startup tạo dựng được cộng đồng khách hàng ngay từ bước gọi vốn. Tương tự như hình thức pre-sales trong thương mại điện tử, doanh nghiệp có thể bán được sản phẩm trước cả khi sản phẩm chính thức tung ra.

    Bên cạnh đó, đó còn là công cụ marketing giúp doanh nghiệp PR sản phẩm, ý tưởng, dịch vụ của mình một cách hiệu quả đến với thị trường.

    ♦ Đối với nhà đầu tư:

    Đối với hình thức crowdfunding, bất cứ ai cũng có thể đầu tư. Dù bạn đang là sinh viên đại học với số vốn trong tay chỉ vài trăm nghìn đồng, cho đến một nhà đầu tư thiên thần sẵn sàng đầu tư hàng triệu đô la cho một startup, tất cả đều có thể tham gia đầu tư.

    Ngoài ra, khi tham gia đầu tư, nhà đầu tư sẽ nhận được những lợi ích nhất định như dưới dạng cổ phần, nợ, quà tặng, sản phẩm – theo từng mức độ góp vốn.

    4. Tại Việt Nam

    Bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ tháng 4/2013 bởi công ty IG9 (ignite – bùng cháy), với 2 người sáng lập là Yin How (người Malaysia) và ông Hoàng Tuấn Anh. Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động trong phạm vi gọi vốn cho xuất bản truyện tranh, trang web này đã âm thầm đóng cửa vào năm 2014.

    Sau IG9, Việt Nam bắt đầu xuất hiện thêm các nền tảng crowdfunding như:Comicola, Firststep, Fundstart, Fundingvn… Comicola kêu gọi thành công cho cuốn truyện tranh Long Thần Tướng với tổng số tiền 582 triệu. Betado kêu gọi thành công cho cuốn sách về giáo dục giới tính. Fundstart hiện vẫn chưa có dự án nào nổi bật.

    Bộ truyện tranh Long Thần Tướng

    5. Tại sao crowdfunding chưa phát triển ở Việt Nam?

    Nhìn chung, mô hình crowdfunding ở Việt Nam vẫn chưa phổ biến, giá trị kêu gọi cho các dự án crowdfunding vẫn còn rất khiêm tốn bởi những lý do sau đây:

    Đầu tiên phải kể đến tâm lý ngại rủi ro của người dân Việt Nam. Khác với văn hóa các nước phương Tây, người dân Việt Nam thường có tâm lý e ngại những ý tưởng, dự án mới, thay vào đó, họ có xu hướng chuộng những sản phẩm hiện hữu, đã có mặt chính thức trên thị trường.

    Lý do thứ hai đến từ cộng đồng khởi nghiệp ở Việt Nam. Startup Việt vẫn chưa thực sự có nhiều dự án sáng tạo có sức thu hút.

    Thứ ba là việc quảng bá mô hình crowdfunding chưa hiệu quả. Tính đến hiện tại, mô hình mới chỉ phổ biến ở một cộng đồng nhỏ (sách, truyện tranh, dự án cộng đồng) chưa được tiếp cận rộng rãi tới doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư.

    Thứ tư là sự thiếu đa dạng về hình thức gọi vốn. Hiện tại crowdfunding ở Việt Nam mới chỉ dừng lại ở 2 hình thức là ủng hộ từ thiện (donation) và nhận quà tri ân (reward), chưa xuất hiện 2 hình thức góp cổ phần (equity) và góp vốn cho vay (lending). Sự thiếu đa dạng này dẫn tới việc mô hình crowdfunding chưa tạo được sức hấp dẫn với cộng đồng.

    Cuối cùng là vấn đề về hành lang pháp lý. Tại Việt Nam, việc gọi vốn cộng đồng không bị pháp luật cấm, tuy nhiên chưa có văn bản quy phạm nào quy định và quản lý cụ thể hình thức này. Trong tương lai khi chính phủ ban hành khung pháp lý, người dân sẽ cảm thấy an tâm và tin tưởng hơn vào hình thức gọi vốn mới mẻ này.

    Mặc dù còn tồn tại nhiều thách thức, tuy nhiên triển vọng phát triển nền tảng crowdfunding ở Việt Nam vẫn là rất lớn nếu chọn được đúng hướng đi.

    6. Hướng đi của HVA trong thời gian tới

    Nhận thấy tiềm năng của nền tảng crowdfunding tại thị trường Việt Nam, Công ty Cổ phần Đầu tư HVA chúng tôi đã triển khai công tác nghiên cứu, đánh giá và xây dựng định hướng phát triển mô hình crowdfunding trên cơ sở áp dụng, học hỏi từ những mô hình crowdfunding thành công trên thế giới.

    Hiện chúng tôi đang trong giai đoạn đàm phán, hợp tác với các nhà cung cấp cũng như tổ chức, đối tác. Chúng tôi dự kiến sẽ khai trương nền tảng crowdfunding đầu tiên trong đầu năm 2018 tới.

    HVA hy vọng với nền tảng tới đây, chúng tôi sẽ tạo dựng được môi trường hiệu quả cho các startup gọi vốn và tạo sàn đầu tư cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng như nhà đầu tư tổ chức, qua đó, thúc đẩy mạnh mẽ phong trào khởi nghiệp tại Việt Nam.