Trong giai đoạn thị trường chưa chính danh, lợi thế thường thuộc về người đi nhanh. Nhưng khi luật chơi bắt đầu được thiết kế, logic thị trường thay đổi hoàn toàn. Lợi thế không còn thuộc về người chạy nhanh nhất, mà thuộc về người xây được hạ tầng, kiểm soát được rủi ro và vận hành được ở quy mô lớn. Thị trường tài sản số Việt Nam đang bước vào đúng thời điểm bản lề đó.
Từ “vùng xám” đến cấu phần của nền kinh tế số
Sau nhiều năm vận hành trong vùng pháp lý chưa rõ ràng, tài sản số đang dần được nhìn nhận như một cấu phần của nền kinh tế số thay vì chỉ là hoạt động đầu cơ bên lề. Khi khung pháp lý bắt đầu được nghiên cứu và thiết kế, thị trường bước vào một chu kỳ mới – chu kỳ của chuẩn hóa và hạ tầng.
Theo các báo cáo quốc tế giai đoạn 2023–2024, Việt Nam liên tục nằm trong Top 5 quốc gia có mức độ chấp nhận tài sản số cao nhất thế giới. Ước tính có khoảng 16–20 triệu người Việt Nam đã từng hoặc đang nắm giữ tài sản số dưới nhiều hình thức.
Tổng giá trị giao dịch liên quan đến người dùng Việt Nam mỗi năm dao động 200–300 tỷ USD, tùy theo chu kỳ thị trường. Quy mô này tương đương, thậm chí vượt nhiều phân khúc tài chính truyền thống trong nước.
Tuy nhiên, hơn 70% khối lượng giao dịch vẫn diễn ra trên các nền tảng nước ngoài. Điều đó đồng nghĩa với việc dữ liệu người dùng, phí giao dịch, lợi nhuận và kinh nghiệm vận hành đang chảy ra khỏi hệ thống tài chính nội địa.
Vì vậy, câu hỏi không còn là có nên thừa nhận tài sản số hay không. Vấn đề là làm sao để giữ dòng tiền, giữ dữ liệu và giữ năng lực công nghệ ở lại trong nền kinh tế Việt Nam.
Khi luật chơi thay đổi, lợi thế cũng thay đổi
Ở giai đoạn thị trường chưa chính danh, người đi nhanh có thể tận dụng khoảng trống pháp lý và chấp nhận rủi ro cao để chiếm thị phần. Nhưng khi khung pháp lý hình thành, chi phí tuân thủ tăng lên và tiêu chuẩn vận hành được nâng cao, lợi thế chuyển dịch sang những chủ thể có khả năng xây dựng hệ thống.
Cuộc chơi không còn là sân chơi của những lời hứa lợi nhuận ngắn hạn. Đây là sân chơi của hạ tầng.
Sáu lớp hạ tầng quyết định tính bền vững của thị trường
Blockchain chỉ là lớp nền kỹ thuật. Một thị trường tài sản số chính danh cần nhiều lớp hạ tầng vận hành phía sau.
Thứ nhất là hạ tầng định danh và tuân thủ gồm eKYC, AML và giám sát nguồn tiền. Khi thị trường được chính danh, chi phí tuân thủ có thể chiếm 10–20% tổng chi phí vận hành, nhưng đây là điều kiện bắt buộc để kết nối với hệ thống ngân hàng và mở rộng quy mô.
Thứ hai là hạ tầng lưu ký và bảo mật như custody, MPC, phân quyền nội bộ, audit trail và bảo hiểm rủi ro. Khi tổ chức tham gia sâu hơn, trọng tâm không còn là giao dịch nhanh mà là bảo vệ tài sản an toàn và bền vững.
Thứ ba là hạ tầng on-ramp và off-ramp, cho phép chuyển đổi giữa tiền pháp định và tài sản số. Ở các thị trường đã được chuẩn hóa, đây thường là mảng tạo nguồn thu ổn định và dài hạn.
Thứ tư là hạ tầng dữ liệu và giám sát thị trường, bao gồm theo dõi giao dịch thời gian thực, phát hiện thao túng và báo cáo chuẩn hóa cho cơ quan quản lý. Một thị trường không có giám sát sẽ sớm tự phá hủy mình.
Thứ năm là hạ tầng chuẩn hóa tài sản và sản phẩm, đặc biệt quan trọng đối với token hóa tài sản thật (RWA). Không có chuẩn hóa pháp lý và quyền lợi, RWA chỉ dừng ở mức thử nghiệm.
Thứ sáu là hạ tầng trải nghiệm và bảo vệ người dùng, bao gồm cảnh báo rủi ro, phân loại nhà đầu tư và minh bạch thông tin. Khi số lượng người dùng lên đến hàng chục triệu, đây là điều kiện sống còn.
Hạ tầng không phải là mảnh đất của vốn nóng. Những nhà đầu tư cho hạ tầng tài sản số thường là doanh nghiệp công nghệ nội địa có tầm nhìn dài hạn, quỹ đầu tư chiến lược chấp nhận hoàn vốn chậm để đổi lấy vị thế nền tảng, hoặc doanh nghiệp nhà nước trong các mảng hạ tầng quốc gia như định danh, dữ liệu và thanh toán.
Cơ hội cho startup công nghệ Việt
Cơ hội cho startup không nằm ở việc tạo thêm tài sản đầu cơ, mà ở việc giải quyết các bài toán hệ thống.
Sáu mảng có tiềm năng dài hạn gồm RegTech và định danh, custody và bảo mật, on-ramp và thanh toán, token hóa tài sản thật, hạ tầng giám sát thị trường và giáo dục tài chính gắn với bảo vệ người dùng. Đây đều là các mảng B2B rõ ràng, nhu cầu dài hạn và khả năng tạo doanh thu bền vững.
So với các trung tâm như Singapore, Hàn Quốc hay UAE, Việt Nam có một lợi thế đặc biệt: đang ở giai đoạn luật chơi được thiết kế, chưa đóng khung cứng. Không gian đổi mới vẫn còn và chi phí thử nghiệm thấp hơn.
Tuy nhiên, cơ hội này không mở mãi. Nếu chậm chuẩn hóa, dòng tiền sẽ tiếp tục chảy ra nước ngoài, startup nội địa mất cơ hội và chi phí quản lý xã hội gia tăng.
Hạ tầng quyết định người ở lại
Thị trường tài sản số không còn là câu chuyện của tương lai xa. Nó đang tác động trực tiếp đến dòng tiền, hành vi đầu tư và an toàn tài chính của hàng chục triệu người Việt Nam.
Vấn đề không còn là có tham gia hay không, mà là tham gia bằng cách nào. Nếu đi bằng con đường ngắn hạn, thị trường sẽ tiếp tục trả giá bằng rủi ro và mất niềm tin. Nhưng nếu đi bằng con đường hạ tầng, chuẩn hóa và kỷ luật, tài sản số có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới cho kinh tế số Việt Nam.
Trong giai đoạn bản lề này, người đi nhanh chưa chắc thắng. Người xây dựng nền tảng mới là người ở lại và có cơ hội đi tiếp.
Note: This article is for informational purposes only and is not an investment recommendation or offer to sell financial products. Readers should proactively research and understand Vietnam's current policies and legal framework through official documents.
Eric Vuong
Chairman of BOD
HVA Investment Joint Stock Company
